{"id":645,"date":"2021-07-26T22:36:10","date_gmt":"2021-07-26T20:36:10","guid":{"rendered":"http:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/?page_id=645"},"modified":"2024-09-14T21:32:01","modified_gmt":"2024-09-14T19:32:01","slug":"historia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/parafia\/historia\/","title":{"rendered":"Historia"},"content":{"rendered":"

Zarys ko\u015bcielnych dziej\u00f3w Paw\u0142owic od XIII wieku do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/strong><\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug bada\u0144 historycznych Paw\u0142owice jako podwroc\u0142awska osada na r\u00f3wninnym terenie nad g\u00f3rnym biegiem rzeki Dobra \u2013 prawym dop\u0142ywem Widawy, ujawni\u0142y si\u0119 w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych w 1. po\u0142owie wieku XIII. Ich historia niemal od pocz\u0105tku a\u017c do 1810 roku splata\u0142a si\u0119 z dziejami klasztoru \u015bw. Wincentego we Wroc\u0142awiu. Opactwo na O\u0142binie, od ko\u0144ca XII wieku w posiadaniu premonstratens\u00f3w zwanych norbertanami, skupia\u0142o pocz\u0105tkowo dobra przede wszystkim w najbli\u017cszym s\u0105siedztwie klasztoru. Na prawobrze\u017cnych terenach Odry premonstratensi posiadali na prze\u0142omie XII i XIII wieku tylko pojedyncze maj\u0105tki. W 1206 roku ksi\u0105\u017c\u0119 Henryk Brodaty w zamian za O\u0142aw\u0119, nada\u0142 zakonnikom wie\u015b na prawym brzegu rzeki Widawy \u2013 Psie Pole wraz z tamtejszym ko\u015bcio\u0142em pw. \u015bw. Jakuba Starszego oraz zamieszkuj\u0105cymi osad\u0119 Niemcami. Sama za\u015b ksi\u0105\u017c\u0119ca wie\u015b Pzepole<\/em> (Psie Pole) ju\u017c najprawdopodobniej w ostatniej \u0107wierci XII wieku by\u0142a kolonizowana osadnikami niemieckimi. Od 1253 roku opactwo \u015bw. Wincentego posiada\u0142o wie\u015b Zakrz\u00f3w, za\u015b w dniu 28 maja 1260 roku uzyska\u0142o od ksi\u0119cia wroc\u0142awskiego Henryka III Bia\u0142ego i jego brata W\u0142adys\u0142awa opolskiego, drog\u0105 wymiany za Popowice, wie\u015b Paw\u0142owice. Umowa ta, najpewniej zainicjowana przez samych zakonnik\u00f3w, wydaje si\u0119 by\u0107 realizacj\u0105 planu gromadzenia przez opactwo maj\u0105tk\u00f3w nad rzek\u0105 Dobr\u0105. Opactwo zagospodarowa\u0142o w Paw\u0142owicach prawie 300 ha pola, za\u015b w tamtejszym folwarku pracowa\u0142o pod okiem administratora dw\u00f3ch murarzy i osiemnastu ogrodnik\u00f3w – wielko\u015bci te sytuowa\u0142y Paw\u0142owice w rz\u0119dzie du\u017cych osad.<\/span><\/p>\n

Dw\u00f3r w Paw\u0142owicach, na temat kt\u00f3rego pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko dwukrotne zapisy w dokumentach z 1380 oraz 1403 roku, to najprawdopodobniej tzw. curia.<\/em> W historiografii pojawi\u0142o si\u0119 przypuszczenie, \u017ce oznacza on wiejsk\u0105 siedzib\u0119 opata, kt\u00f3ra ma starsz\u0105 metryk\u0119, za\u015b sam obiekt sta\u0142 prawdopodobnie przy folwarku przeznaczonym na potrzeby zakonnik\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c curia<\/em> jest to\u017csama z archeologicznym \u201estanowiskiem nr 18\u201d, tj. obiektem typu motte <\/em>(gr\u00f3dkiem sto\u017ckowatym) po\u0142o\u017conym przy obecnej ul. Rucianej w ma\u0142ym lasku. Poj\u0119cie curia <\/em>mo\u017ce by\u0107 jednak r\u00f3wnie dobrze synonimem gospodarstwa klasztornego.<\/span><\/p>\n

Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) obszar nad rzek\u0105 Dobr\u0105, tak jak wiele na \u015al\u0105sku, dotkni\u0119ty zosta\u0142 zniszczeniami i zapa\u015bci\u0105 demograficzn\u0105. Wojska szwedzkie w 1632 roku spl\u0105drowa\u0142y m.in. Paw\u0142owice i Zakrz\u00f3w, za\u015b w 1639 roku kwaterunki wojskowe przynios\u0142y kolejne zniszczenia wiejskich zabudowa\u0144. W sprawozdaniu sporz\u0105dzonym w 1648 roku znalaz\u0142a si\u0119 informacja, \u017ce z ca\u0142ego ksi\u0119stwa ole\u015bnickiego to w\u0142a\u015bnie teren nad rzek\u0105 Dobr\u0105 zosta\u0142 najdotkliwiej do\u015bwiadczony kwaterunkami i przemarszami. Dotyczy\u0142o to przede wszystkim tamtejszych klasztornych maj\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto pada\u0142y ofiar\u0105 \u017co\u0142nierskich grabie\u017cy.<\/span><\/p>\n

W \u015bwietle wizytacji biskupiej z 1638 roku, w parafii na Psim Polu, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142y Paw\u0142owice, mieszkali ewangelicy. Po pokoju westfalskim w 1648 roku odnotowano w ca\u0142ym okr\u0119gu ju\u017c tylko czterech katolik\u00f3w. Z\u0142y by\u0142 te\u017c stan przyko\u015bcielnej kaplicy, w kt\u00f3rej niegdy\u015b odbywa\u0142y si\u0119 kazania w j\u0119zyku polskim. W ramach rekatolicyzacji na podstawie warunk\u00f3w pokoju westfalskiego – na terytoriach dziedzicznych Habsburg\u00f3w zakazano publicznego kultu protestanckiego. Wyj\u0105tkiem pozosta\u0107 mieli m.in. mieszka\u0144cy lennego ksi\u0119stwa ole\u015bnickiego (do roku 1647 zarz\u0105dzanego przez Podiebrad\u00f3w, a nast\u0119pnie Wirtemberg\u00f3w), kt\u00f3rzy mogli cieszy\u0107 si\u0119 wolno\u015bci\u0105 kultu i wyznania. W po\u0142owie XVII wieku opr\u00f3cz Paw\u0142owic do katolickiej parafii Psie Pole nale\u017ca\u0142y Biskupice, K\u0142okoczyce, Zakrz\u00f3w, Kowale i czasowo Swojczyce. W \u015bwietle wizytacji ludno\u015bci ewangelickiej z 1683 roku tamtejsi wierni ucz\u0119szczali do odleg\u0142ego o oko\u0142o 6 km ko\u015bcio\u0142a w Pasikurowicach, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w z Siedlca, Rakowa i Ramiszowa, cho\u0107 nabo\u017ce\u0144stw s\u0142uchali tu tak\u017ce ewangelicy z Biskupic i So\u0142tysowic. Dynamiczny przyrost liczby katolik\u00f3w w dobrach norbertan\u00f3w po\u0142o\u017conych przy rzece Dobrej w ci\u0105gu jedynie \u0107wier\u0107wiecza mia\u0142 zwi\u0105zek ze sprawn\u0105 akcj\u0105 rekatolizacyjn\u0105 parafii Psie Pole, jak r\u00f3wnie\u017c ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 obsady stanowiska plebana przez wroc\u0142awskich zakonnik\u00f3w, poziomem tamtejszego duszpasterstwa oraz zdecydowan\u0105 przewag\u0105 polskiej ludno\u015bci w ksi\u0119stwie ole\u015bnickim, zasilan\u0105 migracjami (o pod\u0142o\u017cu ekonomicznym) zubo\u017ca\u0142ych grup robotnik\u00f3w rolnych oraz s\u0142u\u017cby z Polski. W latach 1666-1667 spo\u0142eczno\u015b\u0107 Paw\u0142owic by\u0142a ju\u017c w wi\u0119kszo\u015bci katolicka. Oko\u0142o 120 lat p\u00f3\u017aniej, tj. w latach 80. XVIII wieku na 150 mieszka\u0144c\u00f3w Paw\u0142owic, a\u017c 140 by\u0142o katolikami chodz\u0105cymi do ko\u015bcio\u0142a w Psim Polu.<\/span><\/p>\n

Proces sekularyzacji maj\u0105tk\u00f3w klasztornych w latach 1810-1811, przyni\u00f3s\u0142 ostatnie  informacje o dobrach paw\u0142owickich w r\u0119kach premonstratens\u00f3w \u015bw. Wincentego. Area\u0142 Paw\u0142owic oszacowany zosta\u0142 w\u00f3wczas na ok. 423 ha i by\u0107 mo\u017ce by\u0142 on zbli\u017cony do rzeczywistej powierzchni wsi z wcze\u015bniejszych czas\u00f3w. W Paw\u0142owicach w 1845 roku mieszka\u0142o 237 os\u00f3b (w tym 113 katolik\u00f3w) w 34 domach na 22 posesjach. Zmiana proporcji konfesyjnych w osadzie to d\u0142ugofalowa konsekwencja opanowania \u015al\u0105ska (1740-1763) przez Prusy Hohenzollern\u00f3w. W zwi\u0105zku z przechodzeniem ludno\u015bci na wyznanie lutera\u0144skie (z bardziej wyr\u00f3wnanymi proporcjami mi\u0119dzy konfesjami, po prawej stronie Odry), wybudowano odr\u0119bn\u0105 ewangelick\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 i wyznaczano cmentarz na Psim Polu oraz powo\u0142ano ewangelick\u0105 szko\u0142\u0119 w Paw\u0142owicach. Ponorberta\u0144ski maj\u0105tek w Paw\u0142owicach od sekularyzacji w 1810 roku mia\u0142 kilku w\u0142a\u015bcicieli, kiedy to w 1886 naby\u0142 go Heinrich von Korn.<\/span><\/p>\n

Protestanccy mieszka\u0144cy Paw\u0142owic w latach dwudziestych XX w. wybudowali w\u0142asny ko\u015bci\u00f3\u0142, u zbiegu ulic Starod\u0119bowej i Malwowej. Katolicy natomiast wci\u0105\u017c zwi\u0105zani byli ze \u015bwi\u0105tyni\u0105 na Psim Polu. [Jak si\u0119 okazuje ko\u015bci\u00f3\u0142 jest m\u0142odszy, protestanccy wierni uczestniczyli w po\u015bwi\u0119ceniu ko\u015bcio\u0142a w dniu 3.11.1935 – informacje o tym wydarzeniu odszuka\u0142 dr Piotr Sroka i w tym miejscu jest artyku\u0142 na ten temat<\/a>].<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku grudnia 1933 roku przyby\u0142y do Paw\u0142owic z Kolonii pierwsze siostry karmelitanki, kt\u00f3re zaj\u0119\u0142y si\u0119 organizacj\u0105 budowy nowego klasztoru. W 1934 roku mia\u0142o miejsce po\u015bwi\u0119cenie kamienia w\u0119gielnego, za\u015b sama budowa realizowana by\u0142a w dw\u00f3ch etapach \u2013 w roku 1935 i 1937. W 1941 roku siostry zosta\u0142y zmuszone przez w\u0142adze niemieckie do opuszczenia swojego klasztoru w ci\u0105gu 24 godzin i przez 5 lat (do 1946 roku) mieszka\u0142y we Wroc\u0142awiu, sk\u0105d ostatecznie wyjecha\u0142y do Neuburga, a stamt\u0105d przenios\u0142y si\u0119 do wybudowanego w 1952 roku nowego klasztoru w Witten.<\/span><\/p>\n

W pierwszym okresie po II wojnie \u015bwiatowej coraz liczniej nap\u0142ywaj\u0105ca do wsi ludno\u015b\u0107 polska zasta\u0142a opuszczony, nieczynny i zdewastowany ko\u015bci\u00f3\u0142 poewangelicki w stanie skrajnego zaniedbania. I cho\u0107 generalnie miejscowo\u015b\u0107 nie by\u0142a zniszczona to w przypadku ko\u015bcio\u0142a, klasztoru po siostrach karmelitankach (spalonego 31 maja 1945), czy pa\u0142acu swoje \u201epi\u0119tno\u201d zostawi\u0142a Armia Czerwona lub tzw. \u201enieznani sprawcy\u201d. W pierwszej kolejno\u015bci pojawili si\u0119 polscy ekspatrianci z wojew\u00f3dztwa lwowskiego, g\u0142\u00f3wnie ze wsi S\u0142ochynie, nieopodal Chyrowa (historyczna ziemia przemyska). P\u00f3\u017aniej, w nast\u0119pnych transportach w latach 1945-1947, opr\u00f3cz mieszka\u0144c\u00f3w woj. lwowskiego i diecezji przemyskiej, m.in. z Laszek Murowanych, przyjechali r\u00f3wnie\u017c przesiedle\u0144cy z miejscowo\u015bci Hliboka na Bukowinie P\u00f3\u0142nocnej, dzisiaj nale\u017c\u0105cej do Ukrainy (wcze\u015bniej \u2013 przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u2013 do Rumunii). Do Paw\u0142owic zaraz po II wojnie \u015bwiatowej powr\u00f3ci\u0142y r\u00f3wnie\u017c 2 rodziny autochtoniczne, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y obywatelstwo polskie i wros\u0142y w tworz\u0105c\u0105 si\u0119 od podstaw lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Nabo\u017ce\u0144stwa w Paw\u0142owicach zacz\u0119to odprawia\u0107 pocz\u0105tkowo w zaadaptowanej na ten cel \u015bwietlicy. P\u00f3\u017aniej, katolicy i ewangelicy wsp\u00f3lnie u\u017cytkowali \u015bwi\u0105tyni\u0119 w latach 1945-47, natomiast oficjalne przej\u0119cie przez katolik\u00f3w paw\u0142owickiego ko\u015bcio\u0142a nast\u0105pi\u0142o 4 czerwca 1947 roku. W latach 1945-1965 opiek\u0119 duszpastersk\u0105 nad Paw\u0142owicami pe\u0142nili ksi\u0119\u017ca z parafii ss. Jakuba i Krzysztofa na Psim Polu, w tym m.in. ks. Wincenty Tarmogrodzki (ur. 1906 \u2013 zm. 1985) oraz ks. Andrzej Gromadzki (ur. 1898 \u2013 zm. 1968). W 1961 roku paw\u0142owicki ko\u015bci\u00f3\u0142 doczeka\u0142 si\u0119 gruntownego remontu oraz dobudowania dzwonnicy z sygnaturk\u0105. 18 sierpnia 1963 roku powsta\u0142 w Paw\u0142owicach samodzielny wikariat, za\u015b erygowanie parafii pod wezwaniem Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa nast\u0105pi\u0142o 15 maja 1965 roku<\/strong>. W 1969 roku proboszczem parafii zosta\u0142 ks. Jan Rymarczuk (wcze\u015bniejszy jej administrator od 1963 roku), kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 trud budowy plebanii przy ul. Barwinkowej. Doko\u0144czenie tego dzie\u0142a w 1977 roku, przypad\u0142o w udziale nast\u0119pnemu proboszczowi (w latach 1977-1989), ksi\u0119dzu Zbigniewowi Kirszowi. W mi\u0119dzyczasie, w 1970 roku, wie\u015b Paw\u0142owice (Wroc\u0142awskie) zosta\u0142a wcielona jako osiedle do Wroc\u0142awia, do \u00f3wczesnej dzielnicy Psie Pole. W 1972 roku do opuszczonego po siostrach karmelitankach zrujnowanego klasztoru przyjecha\u0142y pierwsze Mniszki Benedyktynki od Nieustaj\u0105cej Adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu. Oficjalne otwarcie wyremontowanego klasztoru mia\u0142o miejsce w 1987 roku. Ksi\u0105dz Zbigniew Kirsz, bior\u0105c pod uwag\u0119 utrzymuj\u0105cy si\u0119 szybki rozw\u00f3j Paw\u0142owic i wzrost liczby ludno\u015bci, doprowadzi\u0142 w latach 1983-1986 do rozbudowy ko\u015bcio\u0142a niemal w dw\u00f3jnas\u00f3b. W czasach pos\u0142ugi kolejnego ksi\u0119dza \u2013 dr. Jerzego \u017bytowieckiego, proboszcza pe\u0142ni\u0105cego t\u0119 funkcj\u0119 w latach 1998-2006, przeprowadzono remont ko\u015bcio\u0142a. Od 2006 roku proboszczem parafii jest ks. dr Micha\u0142 Macha\u0142, od 2013 roku nowym wikariuszem jest ks. Jacek Ho\u0142owacz, za\u015b od 2021 roku rezydentem jest ks. Pawe\u0142 Macha\u0142. W 2008 roku reaktywowano inicjatyw\u0119 budowy ko\u015bcio\u0142a filialnego w Pruszowicach, w 2010 roku rozpocz\u0119to jego budow\u0119, za\u015b 18 wrze\u015bnia 2021 roku mia\u0142a miejsce uroczysta konsekracja<\/a> tej filialnej \u015bwi\u0105tyni pw. \u015aw. Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3rej dokona\u0142 ks. abp J\u00f3zef Kupny. Od 2014 roku prowadzona by\u0142a na Paw\u0142owicach (obok ko\u015bcio\u0142a parafialnego) budowa Domu Parafialnego \u2013 Centrum \u015aw. Jana Paw\u0142a II zako\u0144czona w g\u0142\u00f3wnej mierze w 2021 roku. Wsp\u00f3lnot\u0119 parafialn\u0105 stanowi\u0105 mieszka\u0144cy Wroc\u0142awia-Paw\u0142owic, Ramiszowa-Przylesia oraz Pruszowic.<\/span><\/p>\n

Opracowanie: Maciej Oziemb\u0142owski, na podstawie swojej pracy: <\/em><\/span><\/p>\n

Maciej Oziemb\u0142owski, Zarys historii i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 wroc\u0142awskich Paw\u0142owic, w: Osiedla Wroc\u0142awia \u2013 historia, red. Halina Ok\u00f3lska i Tomasz Kozubek, Wydawnictwo GAJT 1991 s.c., Muzeum Miejskie Wroc\u0142awia, Wroc\u0142aw 2021, s. 207-220<\/span><\/em><\/a><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"

Widok na o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny – lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX w.<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zarys ko\u015bcielnych dziej\u00f3w Paw\u0142owic od XIII wieku do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci Wed\u0142ug bada\u0144 historycznych Paw\u0142owice jako podwroc\u0142awska osada na r\u00f3wninnym terenie nad g\u00f3rnym biegiem rzeki Dobra \u2013 prawym dop\u0142ywem Widawy, ujawni\u0142y si\u0119 w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych w 1. po\u0142owie wieku XIII. Ich historia niemal od pocz\u0105tku a\u017c do 1810 roku splata\u0142a si\u0119 z dziejami klasztoru \u015bw. Wincentego…
Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":635,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-645","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=645"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6843,"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/645\/revisions\/6843"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nspj.wroclaw.pl\/new\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}